Harald Meller, Kai Michel, Carel van Schaik
Waarom we vrede willen maar oorlog voeren, een geschiedenis van de mensheid
Waarom we vrede willen maar oorlog voeren
Via een lange en uitvoerende inleiding op de vraag waarom we vrede willen, maar toch oorlog voeren als mens, komen de schrijvers bij een aantal lessen. Natuurlijk zal ik hier niet alle lessen benoemen, maar wel een aantal.
In die lange beschrijving voordat we bij die lessen zijn, leren we hoe als soort onze weg hebben afgelegd, hebben geleerd, zijn geëvolueerd en vooral het leven hebben afgekeken van andere soorten. Hoe deden chimpansees dat, en ook in vergelijking met een neven soort, de bonobo’s? ‘Niettemin kunnen we constateren dat chimpansees het dichtst in de buurt komen van de menselijke oertoestand: ze leven in permanente staat van latente oorlog.’
Ook wij als soort waren op onze hoede, gingen ten oorlog waar het niet anders kon, maar waren niet zo dom om onze kansen goed uit te kienen. Zomaar oorlog voeren was ook de kuil voor jezelf graven. Ook binnen de eigen gemeenschap was het van belang dat ‘de kosten-batenbalans voor alle betrokkenen min of meer in ieders belang gelijk uitvalt en zij allemaal op soortgelijke wijze profiteren. Het is in ieders belang om te winnen.’
Hoe komt het dan dat in moderne tijden zoals de onze er oorlogen worden gevoerd die dat belang compleet uit het oog hebben verloren. Wat is het belang geweest van een Eerste Wereldoorlog bijvoorbeeld waar honderdduizenden stierven voor een stuk land dat daarna enkel nog hun dode lichamen bevatte?
Daar komen de schrijvers dan uitvoerig op terug in hun lessen.
‘Er is geen aanleiding voor ‘menselijke zelfverachting’. Wij zijn geen Kaïnskinderen, van nature slecht noch slaaf van onze agressies. Evenals andere dieren wegen mensen ieder voor zich af of ze naar geweld grijpen om een ruzie te beslechten.’
Maar hoe komt het dan dat we nu nog steeds oorlogen voeren, zonder dat we andere mogelijkheden hebben onderzocht en/of andere wegen naar het doel bewandelen?
‘Daarom moeten we alles op alles zetten om duidelijk te maken wie er feitelijk oorlogvoeren en daar baat bij hebben. Het zijn maar enkele, doorgaans kleptocratische elites die met altijd weer dezelfde narratieven mensen weten aan te praten dat zij er belang bij hebben zich tegen vermeende vijanden te verdedigen, die te straffen of zich op te offeren voor hogere idealen. Daarom zijn nationale of religieuze verplichtingen om anderen te doden of zichzelf als martlaar op te offeren uit den boze. Religieuze stromingen of politieke theorieën die zoiets verlangen, ontmaskeren zichzelf zo als mensenverachtende machtsideologie.’
Ik kan het niet beter verwoorden en het boek Waarom we vrede willen maar oorlog voeren is een helder pleidooi om ook de huidige oorlogsstemming te bekijken. Kloppen de verhalen? Worden we weer niet een oorlog in gefrommeld? Is er een andere weg?
Om dan die vraag te beantwoorden met nog een les van deze schrijvers: ‘Het naast elkaar bestaan van bittere ellende en onmetelijke rijkdom is de bewijskrachtige indicator voor geweldsescalatie. Potentiële rijkdom is een veel belangrijker oorzaak voor oorlog dan absolute armoede.’ Die laatste constatering is dan ook heel vaak de reden waarom arme mannen zich aandienen als kanonnenvoer in oorlogen waar ze zelf niets bij kunnen winnen. De prijs, als ze blijven lezen, of als ze sterven, helpt hun familie overleven.
Laten we dit boek vooral lezen en ons nog eens een keer of wat achter de oor krabben of we instemmen met de oorlogstrom die luidt, of beter een andere weg kiezen. In ons eigen belang en dat in het belang van een menslievende wereld.
Ron van Es
Lees ook deze boeken
