Ece Temelkuran
Nation of Strangers, bouwen aan een nieuw thuis in de 21ste eeuw
Nation of Strangers
In het Fenix in Rotterdam staat een zogenaamde Kofferdoolhof. ‘Elke koffer vertelt een uniek verhaal en markeert een belangrijk moment of grote verandering in iemands leven. Waar ging de reis naartoe? Was het een vakantie of een noodgedwongen vlucht? Als je je hele leven in één koffer moet stoppen, wat neem je dan mee?’
Het is indrukwekkend om dit Kofferdoolhof door te lopen en de verhalen te horen en te lezen. Al die mensen die ooit aankwamen in dit stukje van de wereld, Katendrecht, en daarmee hun hoop en verlangen mee namen.
Brieven
Iets in dat verlangen met die koffers lees je ook terug in de brieven van Ece Temelkuran. Haar reis voerde van haar moederland Turkije naar dat andere land, Duitsland. Haar boek begint met een indrukwekkend citaat van Breyten Breytenbach, die zelf in zijn land, Zuid-Afrika, moest verlaten.
‘Je kunt het woord ‘balling’, met welke intentie en bedoeling ook, bijna helemaal vervangen door vluchteling, buitenbeentje, verschoppeling, buitenstaander, immigrant, illegaal, ketter, vreemdeling, ontheemde, vogelvrijverklaarde, zwerver, uitgewekene, marginale, nieuwe arme, economisch kwetsbare, drop-out. De ironie is dat we er waarschijnlijk achter zullen komen, als we al diegenen tezamen nemen, dat zich een nieuwe, zwijgende meerderheid aftekent.’
Ece Temelkuran is voor haar boek Nation of Strangers genomineerd voor de Womensprize for Non-Fiction (uitslag 11 juni 2026)en daar werd haar gevraagd over haar boek: ‘Nation of Strangers is een boek met twee lagen. Enerzijds is het misschien wel mijn meest persoonlijke boek tot nu toe – het vertelt het verhaal van mijn ‘ballingschap’ uit Turkije, nadat ik was gevlucht voor de dreigingen van een fascistisch regime waar ik gevaarlijk kritisch over was geworden en dat me vervolgens tot doelwit maakte.
Na jarenlang door de westerse wereld te hebben gereisd en politici, academici, iedereen die wilde luisteren, te hebben gewaarschuwd dat het fascisme spoedig voor hun deur zou staan, was ik uitgeput en gedwongen mijn eigen omstandigheden onder ogen te zien, eindelijk terug te keren naar huis, dat verdwijnende stipje aan de horizon.
Ik voelde me gedwongen om anderen te zoeken die in dezelfde situatie verkeerden, door de geschiedenis heen, in de literatuur en in de steden waar ik doorheen zwierf. Om onze uiteenlopende ervaringen met elkaar te verbinden, begon ik een reeks brieven te schrijven aan deze andere vreemdelingen. Terwijl ik dat deed, realiseerde ik me dat dit verlies van thuis, dit ‘ontwortelen’ (een negentiende-eeuws woord dat ik in het boek nieuw leven inblaas), zich op mondiale schaal en op zoveel niveaus voordoet nu we een nieuwe en angstaanjagende wereldorde betreden.’
Actueel
Daarmee is het boek van Ece Temelkuran actueler dan ooit. Niet alleen in het beschrijven in de brieven van haar zwervend bestaan, maar de waarneming dat zoveel mensen vandaag de dag op drift zijn. Gedwongen vertrek, vluchtend, hopend op een beter bestaan. En de angst om niet welkom geheten te worden waar je ook heengaat. In transitie zijn, een leven in de tussenruimte, tussen dat wat je achter moest laten en dat waar je nog niet aangekomen bent, of helemaal niet zult zijn. ‘Alsof je na een paar radslagen je richtingsgevoel kwijt bent, zo wordt de relatie van een vreemdeling met de tijd een uitputtende, duizelingwekkende vraag: Wat staat me te wachten? Een eindeloos wachten in een toestand van paniek met steeds minder controle over je leven.’
In een interview met de journalist Sander Donkers van De Volkskrant wordt Ece Temelkuran de vraag gesteld: ‘Vier jaar geleden stortte u fysiek in, waarna een arts u vertelde dat u aan een ernstige vorm van heimwee leed. U schrijft: ‘Na zes jaar ontheemding zag ik me genoodzaakt mijn kapotte zelf onder ogen te komen.’
‘Ja, dat was het keerpunt, en tevens het startschot voor het schrijven van Nation of Strangers. Het heeft lang geduurd voor ik kon accepteren dat ik in de rouw was en er niet aan ontkwam om mezelf essentiële vragen te stellen. Wie ben je als je geen thuis meer hebt? Hoe moet je dan leven? Hoe bouw je een nieuw huis?’
Het idee van heimwee en rouw gaat in het boek Nation of Strangers veel verder dan alleen het verlies van een bekend huis, het gaat ook over de wereld waarin we leefden, ja, leefden, als in verleden tijd. Daar zegt ze zelf over in het interview: 'Het is voor het eerst in de geschiedenis dat de mensheid rouwt in de toekomende tijd. We weten wel dat het nog veel erger zal worden, met de opkomst van autoritaire leiders, de uitholling van de democratie, de verwoesting van de planeet, en met technologie die onze levens steeds meer beheerst, maar we hebben moeite om dat feit onder ogen te komen. We klampen ons vast aan een abstract vertrouwen in onze instituties, aan het vage idee dat het wel goed zal komen.’
In haar laatste brief richt zij zich direct tot de lezer, met de opmerking dat ‘ik’, het gemankeerde voornaamwoord, nu veranderd is in een ‘ik’ dat een werkwoord geworden is. Niet meer overlever, of balling, maar schepper, bouwer.
‘Het woord dat ons het meest na aan het hart ligt is volgens mij ‘thuis’. En het idee om samen aan een nieuw onderkomen te bouwen zou jou - en mij - zo hoopte ik, nieuwe levensvreugde geven.’
Ron van Es
Over het kopen van boeken die ik lees
Sinds kort heb ik een samenwerking met het platform Amy & Eva waar je dezelfde boeken kunt kopen die je overal in Nederland aantreft. We hebben hier namelijk het systeem van de vaste boekenprijs. Dit platform echter geeft je de gelegenheid om tot 12% van die vaste prijs te doneren aan een goed doel. Met Amy & Eva heb ik afgesproken dat het goede doel van de Betekenis Boeken Club de stichting Voorlees Express is.
