Johann Hari
Verbinding verbroken, de ware oorzaken van depressie en de onverwachte oplossingen
Nijgh & Van Ditmar
Ha Stephan,
Op jouw aanraden ben ik begonnen in het boek 'Verbinding verbroken' van Johann Hari. Ik recenseerde al een boek van hem 'De aandacht verloren' dat ik voor de radio besprak -
In dat boek gaat hij gedegen te werk, en met medenemen van zijn eigen situatie. 'Hari laat ons lezen dat deze verslaving heel bewust is ingezet door de technologische industrie. Hoe kun je zo snel mogelijk en zo veel mogelijk verdienen aan de consumenten, wij dus.'
In 'Verbinding verbroken', dat overigens eerder uitkwam, doet hij hetzelfde. Hier gaat het over of depressie inderdaad ver/geholpen kan worden met allerlei antidepressiva die de farmaceutische industrie patenten wereldwijd voorschotelt. Zelf gebruikte hij die antidepressiva al van kinds af aan.
'Tijdens mijn leven heb ik twee verhalen over depressie aangenomen. De eerste achttien jaar dacht ik dat het 'allemaal in mijn hoofd zat' - wat inhield dat het niet echt was, dat het ingebeeld was, nep, iets waaraan ik te makkelijk toegaf, iets beschamends, een zwakte. Daarna heb ik dertien jaar lang geloofd dat het op een heel andere manier 'in mijn hoofd' zat - namelijk als een defect in het brein. Maar ik zou er achter komen dat geen van beide verhalen klopte.'
Daar begint het avontuur in zijn boek om via allerlei interviews met experts erachter te komen - en mij als lezer stomverbaasd pagina na pagina al lezend mee te nemen - dat het idee van depressie niet een defect is in je brein én dat de middelen die voorgeschreven worden vooral op leugens zijn gebaseerd. Die leugens over de effecten - zeer gering - zijn bij elkaar gefabuleerd door de farmaceutische industrie.
Maar eerst deze vraag: waarom vond je dat ik dit boek moest lezen en wat zijn jouw ervaringen met én het boek én je eigen depressie? Over dat laatste vertelde me mij eens. Ik was verbaasd, want dat hield je goed voor jezelf in ons contact.
Groet, Ron
Ha Ron,
Antwoord op je vraag.
Waarom dit boek. Het werd me aangeraden door een zinzoeker. Wat mij opvalt is dat mensen met een fascinatie voor zingeving vaak te kampen hebben gehad met een crisis. In haar geval MS. In mijn geval depressie, en op mijn 11e suïcidaliteit. Het is denk ik vanuit deze behoefte aan zingeving dat ons soort mensen op zoek is naar verbinding, omdat we hebben ervaren hoe het is als je uit verbinding bent: je waardeert het meest wat je het meest (hebt) gemist.
Met betrekking tot depressie en jouw verbazing. Ik ben er vrij open over, onder andere in deze podcast. Mijn ergste depressie was toen ik 11 was, en me moederziel alleen voelde in Amerika. Mijn 2e kwam toen mijn aanstaande me verliet (op mijn verjaardag!). Verbinding verbroken. Over het algemeen ben ik best vrolijk. Maar ik herken ook een bepaalde melancholie die ik in mijn vader herkende (zijn laatste boek heet: Melancholie (!)). Ik ben gevoelig voor de ervaring van leegte als ik uit verbinding raak, en voel me altijd het meest aangetrokken tot zwarte humor en droevige kunst. Maar ECHT depressief; daar is een stevige crisis voor nodig.
Dat is de achtergrond vanuit waar ik dit boek waardeer. Ik heb altijd eenzelfde houding gehad als Hari als het gaat om antidepressiva en big pharma (een van de lelijkste sectoren die er bestaan). Het was voor mij een combinatie van herkenbare maatschappijkritiek, een herkenbare strijd en uiteindelijk een hoopvolle boodschap met goede anekdotes waarom ik dit boek zo waardeer.
Stephan
Dag Stephan,
Voordat ik op je antwoord in ga, eerst dit. Ik las in De Volkskrant van 25 juli een groot stuk over burn-out onder de titel: 'Alleen Nederland kent nog de diagnose burn-out.'
'Veel van dat verzuim en psychisch leed kan verminderd of tenminste verkort worden als we stoppen met burn-out als diagnose, is de overtuiging van psychiater Christiaan Vinkers, hoogleraar stress en veerkracht bij het Amsterdam UMC. ‘Burn-out is een wetenschappelijk slecht onderbouwde diagnose, waar een hele behandelmarkt los van de psychiatrie omheen is ontstaan.’
Als je het artikel doorleest lijkt het vooral de stress in de samenleving waar mensen onder gebukt gaan dat door het label 'burn-out' dan een plaatsje op de lange lijst bij een psycholoog geeft, maar niet echt een oplossing biedt. De kans dat er snel naar antidepressiva wordt verwezen is dus groot. ‘Samen met bedrijfsartsen, arbodiensten, psychiaters, sociologen en stressdeskundigen kijken we hoe je stress in een vroeg stadium kunt herkennen’, zegt Vinkers. ‘En hoe voorkom je vervolgens met zijn allen dat een kantelpunt bereikt wordt dat stress iemand te veel wordt?’
Om hoeveel mensen gaat het dan eigenlijk in Nederland? Even aan Google AI gevraagd: 'In 2022 hadden ongeveer 1,6 miljoen werknemers in Nederland last van burn-out gerelateerde klachten, meldt TNO. Dit komt neer op ongeveer 19% van de werkende bevolking. Er is een stijging ten opzichte van 2021, toen nog 1,3 miljoen werknemers last hadden van deze klachten.' Het RIVM meldt dat er nu 20,1 % van de werkenden een burn-out hebben. Dat is maar liefst een vijfde!
Terecht geef jij aan dat Johann Hari goede anekdotes meegeeft in zijn boek, o.a. waar de verbinding verbroken is met zinvol werk. Hij haalt het onderzoeksbureau Gallup erbij dat in een groot wereldwijd onderzoek laat zien dat 63% van de werknemers niet betrokken is bij het werk, 'wat wordt gedefinieerd als 'slaapwandelend de werkdag doorkomen' - en alleen tijd - geen energie en geen passie - in hun werk steken.'
Geen pil kan dat natuurlijk verhelpen. Neemt natuurlijk niet weg dat mensen ook van nature - en via familie - somberheid als een deken meedragen. Of, zoals jij schrijft, al snel naar de droevige kant van het leven kijken. Opvallend detail in deze is dat ik net een nieuwe gedichtenbundel af heb, die in het najaar zal verschijnen, waar volgens mijn vrouw je mijn eigen zoektocht en sombere kijk op het leven in het algemeen ook in kunt lezen. Het is dus ook bij mij de melancholie én moet ik zeggen de compassie voor het leven.
- Alleen, en alleen gaat de geest
het lijf, de leden, het leven.
- Draait ziel en zaligheid
uit mij heen, trekt weer verder.
- Wacht hemel of een nieuwe aarde
wacht een ander leven in de dood
- Laten we dus dansen tot het einde
laten we dan dansen tot het einde van de straat.
Hoe ben jij die crisissen in je leven ten boven gekomen? Wie of wat wees je de weg? Waar zit bij jou de bodem van die put waar je inviel? Wat helpt jou dan weer overeind? Johan Hari schrijft verderop in zijn boek: 'Ik vroeg me af wat ik nu, na alles wat ik heb geleerd, zou zeggen tegen die veel jongere versie van mezelf, als ik terug kon gaan in de tijd om met hem te praten voordat hij zijn eerste pil innam, hier, en precies deze plek. Ik hoop dat ik die jongen een eerlijker verhaal zou vertellen over mijn verdriet. Wat ze je tot nu toe hebben verteld, is niet waar, zou ik zeggen.'
Ron
Ha Ron!
Ik ken de onderzoeken en cijfers die je aanhaalt. Gallup zegt zelfs dat in NL slechts 87% daadwerkelijk betrokken is bij hun werkgever. Let wel: dit gaat over organisatie-identiteit en niet over professionele identiteit. Meestal weet een leraar of zorgverlener precies waarom hun werk belangrijk is, maar die verdomde organisatie is een sta-in-de-weg, en de manager snapt het niet. Dan heb ik het nog niet over de veertig procent die volgens Graeber vindt dat hun werk bullshit is. Overigens bewijst dezelfde GALLUP dat mensen die WEL actief betrokken zijn 21% meer winst genereren en 37% minder ziekteverzuim hebben (!)
Ik denk al een tijd: dit is een zingevingscrisis, maar 'zingeving' is nog niet heel goed wetenschappelijk gedefinieerd. Wat wel robuust is bewezen, zijn de drie psychologische basisvoorwaarden voor welzijn uit de zelfdeterminiatietheorie, oftewel:
* Autonomie / zelfbeschikking - het intrinsiek kunnen verbinden met je eigen handelen
* Competentieontwikkeling - ergens goed en gewaardeerd in zijn en ergens beter in kunnen worden (voorwaarde: je moet het wel zelf belangrijk vinden)
* En jawel: verbondenheid - ergens bij kunnen horen / relatiekwaliteit
Die relatiekwaliteit, zoals je misschien uit mijn boek weet, is volgens de langslopende kwalitatieve studie het belangrijkst voor welzijn in een mensenleven en een betere voorspeller van een lang leven dan IQ, geld, status of zelfs genetische factoren.
Wat mij aanspreekt aan Hari is de boodschap die ik ook heb: we weten inmiddels best veel van de mens en wat ie nodig heeft, maar de manier waarop we de maatschappij en met name ons werk hebben ingericht stamt uit het industriële tijdperk dat vooral gericht is op efficiëntie en zeker niet op verbinding. Vroeger hadden we de uitvlucht naar de kerk, maar sinds God dood is (volgens de maatschappij dan hè), zoeken we onze zingeving in ons werk met 'purpose'. Die zoektocht wordt onheus beantwoordt en zingeving wordt als machtsinstrument misbruikt voor commercieel en utilitair gewin, en niet intrinsiek beleefd. Dan verliest iedereen.
Overigens ben ik een groot fan van therapie, ook in het kader van positieve psychologie. Maar dus minder van antidepressiva (maar ik kan in mijn geval geloof ik ook niet spreken van een chemische disbalans).
Mooi gedicht! Ik lees 'm als eerdergenoemd melancholiek. In dat kader kwam ik ook iets moois tegen: Liefde is waken bij elkaars eenzaamheid.
Die bodem komt neer op eenzaamheid, maar sinds mijn 11e, toen ik er met een openbaring uitkwam, zit er een deksel op de put naar ECHTE verlorenheid. Tijdens die openbaring leerde ik zelfacceptatie; een weten dat ik de moeite waard ben. Eigenlijk gaat mijn werk over het doorgeven van die les. Met therapie heb ik geleerd om zachter naar mijzelf te zijn met acceptatie en compassie, ipv verharding.
Ik heb weleens gekscherend gezegd over therapie: het is vooral leren om niet aan jezelf voorbij te gaan. Volgens mij zit daar wijsheid in.
Stephan
Ha Stephan,
Ik weet dat je - ergens - weg bent op vakantie. Toch even een afsluitend antwoord van mij op onze mailwisseling. Ik las namelijk ook nog in het boek van Johann Hari dit: 'De voornaamste oorzaak van die toenemende angsten en depressie zit niet in ons hoofd. Die bevindt zich voornamelijk in de wereld en de manier waarop we daar in staan.' Die zin viel me op omdat jij ook in je laatste reactie schrijft: 'Liefde is waken bij elkaars eenzaamheid.'
Als ik dan alles bij elkaar optel, gaat het er in de komende jaren niet beter op worden. De wereld is in een enorme turbulentie geraakt. Niet alleen de natuur, maar vooral de mensheid, en de - zeker na een wereldwijde pandemie - reacties op elkaar. Het lijkt alsof we gezamenlijk elk spoor bijster zijn. Logisch dat dit angsten en dus depressie oproept. Hoe ons op te stellen? Persoonlijk, zoekend naar de balans. En met elkaar, wie zijn we, wat zijn we, wat willen we zijn?
Zelf ben ik ervan overtuigd dat denken, maar misschien meer nog het intuïtief verlangen naar de helende werking van liefde en God, ja, dan toch wel, God, ons zal ondersteunen. Waarom God vroeg ik me af? Misschien komt het doordat ik een groot gedicht aan het schrijven ben waarin ik vertel dat 'alles' aan het begin staat van het universum. Dat 'alles' staat - vraag me niet hoe - aan het begin, en heeft creatie gebracht, en ook liefde. Die is niet ontstaan door een geëvolueerd leven hier op deze planeet. Toevalligerwijs. Niet dat er een door ons bedacht plan achter zit, maar alles is doordrongen door 'alles'.
Dit besef kan ons denken, ons handelen, ons hart (weer) in een oorspronkelijk ritme brengen, waardoor we ook kunnen zien hoe we verder kunnen. Dat oplossingen niet een geitenpaadje worden, maar oprecht en kloppend. Dat dus de angst kan worden gezuiverd door dit te weten. Dat onze depressie - ik bedoel niet de overgeërfde of DNA gerelateerde vormen - opgehelderd kan worden. Omdat we in 'liefde waken bij elkaar'.
Tot slot: Johann Hari heeft een monumentaal boek geschreven, een boek dat voorlopig nog wel actueel zal blijven. Een boek ook dat troost biedt, én een weg vooruit schetst.
Fijn dat ik je dit allemaal met je mocht delen.
