Marloes Morshuis
Alter
Alter
Allereerst hulde voor de uitgeverij Lemniscaat om deze jongerenroman van Marloes Morshuis op de wijze uit te geven zoals het nu voor mij ligt. Met aan de ene kant de roman ‘Alter’ en aan de andere kant het verhaal ‘Alleen samen’ van ene Cato Maris. Als je het boek in handen krijgt, wekt dat enige verbazing en verwarring, maar als je ‘Alter’ gaat lezen wordt alles duidelijk. Het verhaal ‘Alleen samen’ is namelijk geschreven door een belangrijk personage uit het boek zelf. Fantastisch om het dus zo uit te geven.
Marloes Morshuis heeft een ongelooflijk actueel en spannende roman met ‘Alter’ geschreven. In een wereld - na deze - waarin van alles is misgegaan is er stevig ingegrepen hoe we willen en moeten leven door iedereen en alles te controleren. Met de inzet van een zogenaamde dialego, een alomvattend device die je bezigheden van voor tot achter checkt en dat inmiddels is uitgegroeid tot een soort van alter ego, is er een nieuw soort samenleving ontstaan.
Actueel
Tijdens het lezen moest ik onmiddellijk denken aan wat er nu in China gebeurt. Via Amnesty International las ik dit bericht: Een ander middel om de bevolking te controleren is de dang’an (archief). Dit is een permanent dossier dat de prestaties en attitudes van burgers bijhoudt. Het bevat niet enkel de fysieke eigenschappen en de werkgeschiedenis van personen, maar ook beoordelingen door collega’s, prestaties van lagere school tot universiteit, veroordelingen of administratieve straffen, lidmaatschappen van verenigingen, etc. Dit dossier wordt bijgehouden door lokale publieke veiligheidsbureaus, en (zeker in het verleden) door de werkeenheid – een communistische vorm van arbeidsorganisatie met vaste teams die gezamenlijk rapporteren over kwaliteit en voortgang. Een slecht schoolrapport, een ruzie met je baas of een visite bij de psychiater blijven permanent in je dossier en kunnen je hele leven beïnvloeden.
Maar ook Wikipedia: Het sociaal kredietsysteem is een in 2014 aangekondigd, en in 2022 herzien plan van de Chinese regering dat zij in 2020 wilde invoeren. Het plan houdt in dat alle Chinese burgers een bepaalde score krijgen op basis van hun gedrag. Op basis van deze score kunnen mensen op een zwarte lijst worden geplaatst en allerlei (voor)rechten verliezen, zoals de mogelijkheid geld te lenen of naar het buitenland te reizen, toegang tot sociale voorzieningen of de kans op een (goede) baan. Een andere mogelijkheid zou kunnen zijn dat iemands kinderen niet tot bepaalde scholen worden toegelaten.
Rood
In ‘Alter’ komen Roz en Fabian in opstand tegen dit systeem, een systeem dan slaafs wordt gevolgd door de meeste mensen - ze bedoelen het toch goed met ons? - waardoor hun schermen rood kleuren bij de maandelijkse Check. Teveel rood is een permanente reis naar het Transferium, ook wel Schaduw genoemd.
‘Ga naar uw gebruikelijke maandelijkse Check. Zo voorkomt u Code Rood en beperkt u de overlast voor uw naasten en de samenleving. Bedenk dat uw naasten u niet hoeven te missen! Als u onverhoopt een derde rood scherm scoort, leeft u door in uw dialego.’
Het systeem is ooit bedacht door een schrijfster die bij een ongeluk omgekomen is, Cato Maris, maar dat verhaal blijkt helemaal niet te kloppen. Ja, Cato Maris heeft de eerste aanzetten tot een andere ‘orde’ beschreven, maar het Systeem is met die inzet aan de haal gegaan. Sterker nog, Cato is helemaal niet dood. Roz en Fabian, op de vlucht, sporen haar op. ‘Roz kreeg kippenvel toen ze de dialego van Cato voluit hoorde lachen. 'Je bent twintig jaar verdwenen, en dit tranentrekkende gewauwel is het beste verhaal dat je kon verzinnen? Niemand zit meer te wachten op je dramatische gezeur Cato-mens. Jij kunt de wereld alleen nog helpen door je vandaag nog bij een Check-punt te melden. Vaarwel.’
Toegang
Dat ‘Alter’ juist nu actueel is laten de gebeurtenissen in de wereld wel zien. Met Amerika, waar ICE dossiers licht van mensen en hen vastzetten. Laat ook de gebeurtenissen zien die we tijdens Covid zagen, en waar de filosoof René ten Bos over schreef in zijn boek ‘Het laatste woord’ dat ik eerder las: Efficiëntie is daarmee de nieuwe god geworden. En met het aanbidden van die nieuwe god is de menselijke maat ondergeschikt geraakt. We kennen allemaal de voorbeelden van ‘computer says no’. Of de digitale ongeschikte medemens die door het woud van klikken met de muis de weg niet meer weet te vinden. De wetten van efficiëntie zijn de bloedbanen van de samenleving geworden. De twijfelaars, de idioten, de ‘nee’ zeggers worden ervan afgesloten en leiden ten slotte allemaal aan bloedarmoede.
Het systeem van goedkeuring, van digitale toegang, van transparantie, of eigenlijk van je eigen weg mogen gaan in deze wereld, Marloes Morshuis laat het ijzingwekkend en scherp zien in ‘Alter’. En de laatste zinnen in het verhaal ‘Alleen samen’, van ‘Cato-mens’ klinken dan nog na in je hoofd. Zinnen aan de vooravond van Alter: ‘Het was duidelijk wat hem te doen stond. Daniel liep naar de deur en hield die open voor Kristy. ‘Ga je mee? Nina wacht op ons. Het is tijd om het dialego-systeem weer in te schakelen. Better safe than sorry.’
Ron van Es
Over het kopen van boeken die ik lees
Sinds kort heb ik een samenwerking met het platform Amy & Eva waar je dezelfde boeken kunt kopen die je overal in Nederland aantreft. We hebben hier namelijk het systeem van de vaste boekenprijs. Dit platform echter geeft je de gelegenheid om tot 12% van die vaste prijs te doneren aan een goed doel. Met Amy & Eva heb ik afgesproken dat het goede doel van de Betekenis Boeken Club de stichting Voorlees Express is.
