Er is niets nieuws onder de zon 

‘Wat er was, zal er altijd weer zijn, wat er is gedaan, zal altijd weer worden gedaan, zo dat er niets nieuws is onder de zon’. - Prediker

In ‘De Grote Transformatie’ van Karen Armstrong beschrijft zij wat historici ‘de spiltijd’ noemen, het ontstaan van de grote spirituele en religieuze stromingen. Vanaf de negende tot ongeveer de tweede eeuw voor Christus worden in vier afzonderlijke streken in de wereld de religieuze en filosofische tradities gevormd die ons tot op deze dag beïnvloeden. 

Zoals die enigszins mythische figuur in China, die Mozi wordt genoemd (Meester Mo) en die leefde van circa 480-390 v.C. Deze Mozi kantelde het machtsdenken van de verschillende dynastieën voor hem en geloofde dat het mogelijk was om mensen over te halen lief te hebben in plaats van te haten. ‘Naar zijn idee lag de clangeest van de aristocratie ten grondslag aan veel van de bestaande problemen: familiechauvinisme, strijd om prestige, vetes en buitensporige uitgaven. Hij wilde het egoïsme van verwantschap vervangen door algemeen altruïsme. Iedereen moest voor alle anderen hetzelfde voelen als hij voor zijn eigen mensen voelde.’ 

Universele liefde

Deze hervorming, wist Mozi, moest van de heersers komen, de leiders van het land. Zij moesten, wat hij noemde, vanuit hun jian ai leven. Dit jian ai kun je vertalen met ‘universele liefde’. Dit idee van dienend leiderschap in de tijd waarin de ene oorlog in China volgde op de andere, kun je dus met recht een ‘spiltijd’ of kanteling in het leven en denken noemen. Mozi heeft zijn ideeën ook opgeschreven en een uitspraak als deze maakt veel duidelijk: ‘Als we de wereld proberen te verbeteren door jian ai als richtlijn te nemen, zullen degenen met scherpe oren en heldere ogen zien en horen voor anderen, degenen met een stevig lijf zullen werken voor anderen, en degenen met kennis van de Weg zullen zich inspannen om anderen te onderwijzen. Degenen die oud zijn en geen vrouw en kinderen hebben, zullen een bron van inkomsten vinden en in staat zijn hun leven tot de laatste dag te leven; jongeren en wezen die geen ouders hebben zullen iemand vinden die voor hen zorgt en in hun behoeften voorziet.’ 

Dienen

Toen Robert Greenleaf in 1964 met pensioen ging, had hij er veertig jaar op zitten bij grote ondernemingen als AT&T. Daar was hij verantwoordelijk voor management ontwikkeling en educatie. Hij was teleurgesteld dat de stijl van leidinggeven in die grote ondernemingen autoritair en op macht belust bleef. Dat was de reden om na zijn pensioen het Greenleaf Center for Servant Leadership op te zetten. De term ‘dienend leiderschap’ deed zijn intrede. De inspiratiebron voor Robert Greenleaf was de roman ‘Journey to the East’ van Herman Hesse. 

In zijn eigen boek dat Greenleaf besluit te schrijven over het idee ‘dienend leiderschap’, en dat ‘Essentials’ heet, schrijft hij: ‘Dienend leider worden begint met het natuurlijke gevoel dat men wil dienen.' …’De beste test, en de moeilijkste om uit te voeren, is deze: groeien degenen die worden bediend als personen? Worden ze, terwijl ze worden bediend, gezonder, wijzer, vrijer, autonomer, en hebben ze meer kans om zelf bedienden te worden?’

Het idee van dienend leiderschap moet gekoppeld zijn aan een ‘grotere zaak’ en om dienend leider te zijn is er veel inzicht in het eigen kunnen nodig. Iedere leider heeft de kans te vallen in het ego zwaard. Een dienend leider kent eigen zwakheden en sterkten en weet dat de rol van leider een algemeen belang dient. Robert Green leaf zegt dat in zijn eigen woorden: ‘Dit is mijn stelling: De zorg voor personen, hoe de meer bekwame en de minder bekwame elkaar dienen, is de rots waarop een goede samenleving is gebouwd.’

Opoffering

Gary Hamel verwoordde in zijn boek ‘What Matters Now, How to Win in a World of Relentless Change, Ferocious Competition and Unstoppable Innovation’ vijf hoedanigheden van rentmeesterschap: 

1. Loyaliteit – De neiging om de talenten en schatten waarover je zeggenschap hebt te zien als iets dat jou is toevertrouwd, en niet als middel tot persoonlijk gewin. 
2. Opofferingsgezindheid – De bereidheid andermans belangen zwaarder te laten wegen dan het eigenbelang. 
3. Zorgvuldigheid – De toewijding aan het veiligstellen van de toekomst, ook al doe je je voordeel met het heden. 
4. Aansprakelijkheid – Verantwoordelijkheidsbesef inzake de consequenties van jouw beslissingen voor het geheel. 
5. Billijkheid – De drang ervoor te zorgen dat beloningen zo worden verdeeld dat ze kloppen met iemands bijdrage, in plaats van met zijn of haar zeggenschap. 

Gary Hamel, invloedrijke denker en management consultant, gewaardeerd spreker op internationale congressen en door Forbes Magazine ‘the world’s leading expert on business strategy’ genoemd, zette deze vijf hoedanigheden helemaal vooraan in zijn boek. Om zijn lezers duidelijk te maken dat alles wat hij daarna zou schrijven over strategie en innovatie binnen bedrijven te maken heeft met de cultuur, de cultuur van rentmeesterschap, zodat leiders op een juiste manier hun invloed aanwenden. 

‘Terwijl we met de unieke en complexe opgaven van de eenentwintigste eeuw worstelen, is het goed onszelf eraan te blijven herinneren dat wat er nu toe doet er altijd al toe gedaan heeft, namelijk onze onwankelbare waarden.’ 

Een aantal scherpe vragen die Gary Hamel daarover stelt wil ik hier met je delen. 

1. Hoe staat met mijn loyaliteit? Zie ik mezelf als iemand aan wie veel is toevertrouwd, zoals een rentmeester? 
2. Hoe is het met mijn opofferingsgezindheid? Ben ik, net als een goede ouder, bereid andermans belangen voor te laten gaan? 
3. Hoe omzichtig ben ik? Voel ik mij als een toegewijd beheerder verantwoordelijk voor het beschermen en verbeteren van de nalatenschap die ik heb geërfd? 
4. Voel ik mij aansprakelijk? Ben ik mij, net als de kapitein van een schip, bewust van mijn verantwoordelijkheid en de verstrekkende gevolgen van mijn beslissingen? 
5. Hoe staat het met mijn gevoel van billijkheid? Streef ik, net als een gewetensvol bemiddelaar, altijd naar het vinden van het meest billijke resultaat voor iedereen? 

‘Er is niets nieuws onder de zon. Wat heeft een mens aan al zijn bezit? Waarom zou hij zijn leven lang hard werken? Mensen worden geboren en mensen gaan dood. Alleen de aarde blijft altijd bestaan. De zon komt op en de zon gaat weer onder. En steeds gaat de zon terug naar de plaats waar hij weer op zal komen.’ - Prediker

Ron van Es