Nienke de Vries & Berdine Grashuis

Vrij zijn in je werk, de kunst van leiderschap

Uitgeverij Boom

Vrij zijn in je werk

Yep, er zijn talloze boeken over leiderschap, je kunt er hele biblio … die zin heb je vaak gelezen denk ik. En het is waar, er zijn veel boeken over leiderschap omdat we het idee van leiderschap zo belangrijk vinden. Leiderschap in je werk, je team, je leven, je organisatie, je kerk, je vereniging, je bataljon, noem het maar. Overal, vinden we, is een leider nodig. Of dat waar is, is maar de vraag, maar zo is onze samenleving gestructureerd. Het is de vraag om een leider. 

Nu is er het boek van Nienke de Vries en Berdine Grashuis, ook al over leiderschap, met zelfs de kunst om een vrije leider te zijn. Dat doen ze met hun eigen organisatie Vrij Leiderschap waar zes elementen belangrijk zijn. Bewust zijn, zelfinzicht, bezieling, presentie, systeembewustzijn en integratie. Zes elementen die je, soms los van elkaar, al eens gelezen moet hebben als je die boeken over leiderschap leest. Waarom dit specifieke boek er dan tóch ook moest komen, schrijven ze in het voorwoord: ‘Er was een sluimerend besef in ons beiden: er zit meer in. Meer vrijheid, meer echtheid, meer ruimte om te leven in plaats van geleefd te worden. Dat gevoel, dat verlangen naar iets groters, zette ons in beweging.’

Nu is het bijna altijd zo dat mensen die juist niet midden in een bedrijf of organisatie staan boeken schrijven over hoe leiders leiderschap moeten tonen die midden in een bedrijf of organisatie staan. Die leiders in de organisatie of bedrijf hebben daar zelf geen tijd voor. Ze worden dus aangemoedigd vanaf de zijlijn. ‘Vrij leiderschap gaat niet over het aanleren van vaardigheden, maar over handelen vanuit een vrij perspectief’, schrijven de schrijvers. 

Ik heb iets teveel meegemaakt dat leiderschap in het proces zelf voor veel mensen roeien met korte riemen was, of tegen de stroom in zwemmen, of zelfs hopen dat je niet verzuipt in de dagelijkse waan. Dus blijft het voor hen lastig om dan te lezen: ‘Dus ga op pad! Niet omdat je weet waar het eindigt, maar omdat je voelt dat je niet anders kunt. De rest ontdek je onderweg.’

Bureau

Misschien zijn er wel veel minder leiders en lezers van dit boek, van deze boeken, dan we zouden willen. Mensen die in hun werk zich vrij voelen, vrije leiders zijn. Ik moet denken aan de manager in het hoger onderwijs die tegen mij zei dat ze gek werd van al die docenten die elke dag aan haar bureau verschenen met vragen (of om te klagen). Ik vertelde haar dat ze dat heel makkelijk zou kunnen oplossen en weer vrij zou kunnen zijn om haar werk te doen. O, en wat is die oplossing, vroeg ze nieuwsgierig? Doe je bureau weg, zei ik haar. 

Je bureau wegdoen, vrij zijn, je eigen spoor trekken, mensen enthousiast maken. De schrijvers schrijven zelfs: ‘Een vrij leider kent zijn plek, en neemt verantwoordelijkheid. Een vrije leider straalt. In zijn leven en werk. Een vrij leider … dat ben jij.’ 

De manager deed haar bureau natuurlijk niet weg. De vrijheid lonkte misschien wel, maar de vrijheid is ook een eenzame weg. De vrije leider zal de moed moeten verzamelen om zijn plek te kiezen. Dat kun je vanaf de zijlijn wel roepen, of benoemen, maar ga er maar (aan) staan. 

Iemand zijn

Joep Dohmen, filosoof en hoogleraar schreef in zíjn boek 'Iemand zijn' over de kunde en discipline om die eigen en vrije plek te nemen dit:

De discipline die dit alles van ons vraagt, zeker als het nog niet is aangeraakt in opvoeding of omgeving, leidt tot een ‘pleidooi voor de koninklijke weg’:

• De noodzaak van zelfbeschikking. Je moet begrijpen of en hoe je opgewassen bent tegen de eisen van deze tijd.
• De noodzaak van zelfbepaling. Zelfkennis is urgent — ‘wij mensen zijn onszelf niet zomaar eigen’- — Als je jezelf in een door jouzelf voorgestelde richting wilt vormgeven, moet je wel innerlijk op orde komen.
• De noodzaak van zelfrespect. Er gaapt een diepe kloof tussen je denken en doen. Doorgaans wordt die kloof verhuld door zelfbedrog, je houdt jezelf voor de gek en ‘ergens’ weet je dat. Niemand is veroordeeld tot levenslang zelfbedrog. Je kunt een beter zelfbeeld ontwikkelen en daarmee jezelf verbeteren.
• De noodzaak van goede relaties. Wat ik zelf wil, heeft voor een deel te maken met de behoeften, de belangen en de wensen van anderen. Goede relaties hebben meer kans van slagen als we over voldoende zelfinzicht beschikken.

In het boek van Nienke de Vries en Berdine Grashuis gaat het over hun zes principes van vrij leiderschap. Bewust zijn, zelfinzicht, bezieling, presentie, systeembewustzijn en integratie. Om die zes principes je eigen te maken is er die koninklijke weg, die Joep Dohmen noemt, af te leggen. Een moeizame weg om je te leren wie je bent, wat je wilt, wat je plaats is in het geheel, het waarom van jouw rol, het leren zien van wie er om je heen zijn en dat allemaal te vangen in dat idee dat jij vrij bent in je leiderschap. Nee, dat is niet makkelijk, en zelfs heel moeilijk. 

Mens

En toch is dit boek, ja, ook dit boek, een leercurve, een opeenstapeling van bedoelingen, oefeningen, goede raad, en zelfs een wegwijzer. Bas Heijne, schrijver/essayist schreef het boekje ‘Mens/onmens’ over het idee van broederschap tussen mensen onderling. Over de samenleving als gemeenschap, over een betekenisvolle relatie met anderen. Hij schreef: ‘Wanneer wij ons niet inspannen om ons daadwerkelijk in andere ervaringen dan die van onszelf te verplaatsen, ons daadwerkelijk in gedachtewerelden proberen in te leven die niet de onze zijn, als we niet bereid zijn tegen ons eigen belang in te denken, onszelf te verliezen, zullen wij uiteindelijk zelf minder mens zijn. Onze eigen levens zullen dan even comfortabel als nietszeggend zijn. Die boodschap is in geen enkele tijd geriefelijk of geruststellend. In onze tijd is zij even radicaal als noodzakelijk.’

Misschien is dat wel de rol van vrij leiderschap. Niet hoe je je instrumentarium leert te gebruiken om een team aan de gang te krijgen of het productieproces te optimaliseren, maar om een mens te zijn die tussen de anderen gaat staan. Vanuit dat bewustzijn leer je dan om de plek in te nemen, er te zijn, om samen te werken en te leven.

De schrijvers van 'Vrij zijn in je werk' eindigen dan ook terecht met deze woorden: ‘De wereld heeft mensen nodig die durven te vertragen waar snelheid regeert, die aanspreken waar iets stokt, die richting geven vanuit bezieling. In die beweging ontstaat verandering, in hoe je werkt, leeft en leidt.’ 

Ron van Es

Koop het boek hier