Je talent en de valkuil
Ik zag een kort videofragment van Rick Rubin. Hij is een bekend muziekproducer in Amerika en schreef Creatief zijn: een manier van leven. Als je mijn recensie leest, kom je ook die opmerkelijke anekdote van hem tegen over zijn werk met Johnny Cash. Maar daar gaat het nu niet over.
Deze Rick Rubin vertelde in dat korte videofragment over al die kunstenaars, musici, schrijvers die hij in zijn leven ontmoette en hen altijd dit voorhield: doe dat waar je hart je naartoe leidt. Maak de muziek die je wilt, schrijf de woorden die je verlangt, maak de kunst waar jezelf naar wilt kijken. Maar, en dat is de grote les, vraag niet van je talent dat je je er ook zelf mee kunt onderhouden. Dat is de valkuil, en dat leg ik zo meteen verder uit.
In het prachtige boek Het betoverende leven van Sharon Blackie las ik ook over dit zelfde idee: ‘Eerder stelde ik dat ons gevoel van een algemene roeping of doel niet noodzakelijkerwijs iets te maken had met onze carrièrekeuzes.' Ze schrijft over haar vriendin die in een tearoom werkt, maar haar eigenlijke talenten inzet (of roeping) om bijen te houden. Met dit laatste zou zij nooit haar leven kunnen onderhouden.
Het vinden van je roeping, of de reden waarom je er bent, heeft dus niet altijd te maken met het idee om dit te gelde te brengen. Ik zie veel mensen struggelen om zich ‘op de kaart te zetten’ met dat wat zij het liefste doen en de poging om daar een inkomen uit te halen. Wat nu als je die twee zaken zou scheiden?
Terug naar Rick Rubin die dus hetzelfde zegt, luister eens naar zijn lessen. De waarde van wat je maakt, schrijft, vertelt, is dat wat jij waardevol vindt, niet omdat anderen het mooi of waardevol vinden.
De grote vraag is of jij daar genoegen mee neemt. Geloof je het zelf? Of heb je succes nodig om het te geloven? Of geld?
In hoeverre is het verlangen naar succes, naar een inkomen, naar erkenning dan een een valkuil voor je talent? Want als je dat inkomen niet krijgt, die erkenning niet ervaart, dat succes, die adoratie niet hebt, geef je dan de schuld aan je talent? Is je talent dan onvoldoende geweest?
De Amerikaanse psycholoog James Hillman beschrijft in zijn boek ‘De code van de ziel’ hoe we de kern van ons menszijn kunnen ontdekken. Voorin het boek staat een citaat van Pablo Picasso: ‘Ik ontwikkel me niet, ik ben.’ In het kort gezegd, schrijft James Hillman dat we in essentie al ‘zijn’ en dat we dat kunnen ontdekken. Daarbij gaat hij uit van wat hij een ‘eikenvruchttheorie’ noemt. De simpele eikel die je in je handen hebt – en in de grond steekt – is al die enorme eikenboom. In essentie is de mens – zijn wij, ben jij – al die mens die tot grote dingen in staat is. Ja, er valt van alles bij te leren, en soms moet je vooral heel veel afleren, maar het is er allemaal.
Hillman schrijft daarover: ‘Het menselijk leven is rijker dan onze theorieën erover doen vermoeden. Vroeg of laat lijkt het of iets ons oproept een specifiek pad in te slaan. We kunnen ons dat ‘iets’ herinneren als een kortstondig signaal uit de kindertijd, toen een fascinerende impuls vanuit het niets, een bepaalde omslag van de gebeurtenissen, ons trof als een aankondiging: dit is wat ik moet doen, dit is wat ik moet hebben. Dit is degene die ik ben.
De geschiedenis kent talrijke verhalen van mensen die hun essentie ‘per toeval’ vonden en achteraf begrepen dat het altijd al de bedoeling was dat het zo zou gaan. In al die gevallen leren we dat het gaat om de innerlijke wil. Ofwel, de wil die zelf wil. Dat klinkt wat mysterieus, maar dat valt mee. De innerlijke wil is niet de sterke wil, dat wat we roepen tegen onszelf: 'Kom op, zet door!’ Als we James Hillman lezen gaat het over onze diepste kern: de mens die we zijn die tot zijn bestemming wil komen. De mens die uit de grot (denk aan de filosoof Plato en zijn verhaal) komt en in het licht gaat staan.
Dat verlangen om ons leven een betekenis te geven staat dus altijd los van wat de omgeving ermee doet of wil doen. Jouw ‘wil-tot-betekenis’ zoals Viktor Frankl dat zo mooi beschreef in De zin van het bestaan heeft alles te maken met het vinden van je eigen spoor, je eigen verlangens en vooral je eigen talent om die betekenis te vinden.
Dat kan dus betekenen dat je die betekenis vindt in coaching, maar dat je geen beroepscoach hoeft te worden. Dat je heel goed kunt schrijven, maar niet per se dat boek hoeft te publiceren. Dat je heel goed weet hoe je een goede leider kunt zijn, maar dat hoeft niet te betekenen dat je je schaart in de grote rij van trainers, of executive coaches. Dat je heel goed kunt organiseren, maar impact maken kan ook zonder daar je beroep van te maken. Ik wil maar schrijven: de zucht naar de spotlight kan ook je talent doven.
Want als het allemaal niet lukt, ligt het dan aan je talent?
De psycholoog Diederik van Rossum schrijft in zijn boek ‘De wil te willen’: ‘Het belangrijkste inzicht over de wil is geweest dat, terwijl ik probeerde mijn eigen aard te pakken te krijgen, mijn eigen aard mij steeds meer te pakken kreeg. Ik realiseerde me plotseling dat, op hetzelfde moment dat ik iets zoek, er iets is dat naar mij zoekt. Toen ik me dat realiseerde, vroeg ik me af of ik wel gevonden wilde worden. En onmiddellijk bevond ik me in een absurde strijd. Het leek alsof er twee werkelijkheden of illusies waren:
• ik, op zoek naar mezelf, en
• mijzelf op zoek naar mij.’
Het verhaal van ons leven is het verhaal van de manifestatie van onszelf. Vanuit de wil om tot expressie te brengen wie ik ben, onvolmaakt en volledig, word ik medeschepper op deze mysterieuze reis.
Sharon Blackie beschrijft in haar boek een aantal verhalen van mensen die hun eigen spoor gingen en uiteindelijk met hulp van hun talenten bij hun eigen betekenis-tot-leven uitkwamen. Ik ken zelf ook veel van dit soort verhalen en bij mij kwam weer dat verhaal van Scott Harrison naar boven. Een verhaal dat ik uitgebreider beschrijf in Ertoe doen, de cirkel van betekenisvol leven.
Na een turbulent leven vol met drugs walgt Scott van zichzelf en kijkt zichzelf vol berouw en onrust aan in de spiegel. Zijn leven moet anders. Hij besluit zich aan te melden bij een van de vele NGO’s, Mercy Ships, en vaart mee naar Afrika. De dokters aan boord opereren mensen die door het drinken van vervuild water ernstig fysiek zijn aangetast. De rol van Scott is vooral het maken van foto’s en het verzorgen van de PR. Hij maakt duizenden foto’s, en ontdekt gaandeweg wat hem te doen staat. Dwars door zijn eigen pijn, zijn vlucht, zijn rusteloosheid, zijn leegte, ontdekt hij daar waarom hij er is. Hij ontdekt zijn doel. Hij wordt geraakt door wat mensen daar mee moeten maken doordat ze niet anders dan vervuild water tot hun beschikking hebben.
Hij gaat terug naar New York en slaapt de eerste tijd op de bank bij vrienden. Hij heeft enkel die opdracht, die belofte in zijn hoofd. Hij besluit een tentoonstelling met zijn foto’s in te richten in een van de clubs waar hij tot voor kort werkte. Hij zoekt geld en mogelijkheden om verder te gaan. En zo start Charity:Water.
‘The people that tell you how great you’re doing aren’t the ones who help you get better, it’s the ones who painfully expose your blindspots and challenge you to perform at a higher level.’ — Scott Harrison
Het is het vinden van je eigen essentie, de vrucht in jezelf, die wie je al bent, en de kunde om je talent tot bloei te laten komen.
Ron van Es