Elke Wiss
Even tussen mij en mij, hoe je je eigen denken onderzoekt
Even tussen mij en mij
Elke schrijver bouwt zijn werk natuurlijk op het denkwerk van de voorgangers. Dat maakt dat boeken vaker teleurstellen omdat het boek al zo bekend voorkomt. Het is net als met songs die je bekend voorkomen, dezelfde noten, en toch net weer een beetje anders. Alleen het thema van veel songs klinken je dan weer bekend in de oren. Dit alles bedacht ik toen ik het boek van Elke Wiss las. Het onderzoeken van je eigen denken is namelijk al heel vaak aangetoond, vertoond en geëvalueerd.
In Leer denken als een filosoof - 12 essentiële principes voor mentale weerbaarheid van Julian Baggini geeft hij aan dat het gaat om AVDV, makkelijk te onthouden. Aandacht, Verheldering, Deconstructie en Verbinding.
Aandacht voor het luisteren naar wat wordt beweerd, aandacht voor de spreker tegenover je. ‘Vrijwel elk advies in dit boek kan worden beschreven als een oefening in aandacht.’
Verheldering, doorvragen, wat wordt er bedoeld? ‘Wat staat er op het spel? Je moet helder zien te krijgen wat de relevante feiten zijn en wat de gehanteerde begrippen inhouden.’
Deconstructie, het uit elkaar halen van het beweerde, hoe is het beweerde tot stand gekomen. ‘Welke feiten zijn belangrijk, en welke zin bijkomstig, misleidend of niet meer dan een poging om ons af te leiden van waarom het werkelijk gaat?’
En daarna Verbinding, ‘...op een gegeven moment moet je proberen de stukjes aan elkaar te passen.’
AVDV dus, en: ‘Als dit in je oren klinkt als hard werken, dan komt dat doordat het ook is.’ Om daar achteraan dan een ‘verklarende woordenlijst van sleutelbegrippen’ te zetten.
Julian Baggini is heerlijk nuchter en helder als het gaat om het leren denken als een filosoof. ‘Want als je de sleutel tot goed denken in één gebod zou kunnen samenvatten, dan zou dat luiden: Trek geen overhaaste conclusies.’
Ook het boek van Elke Wiss staat bomvol met vragen, denkoefeningen en leermomenten om je eigen denken te onderzoeken, zoals deze:
Bij zelfonderzoek stel je vragen als:
Klopt het wat ik hier denk?
Is dit een goed argument of praat ik mezelf iets aan?
Volgt de conclusie die ik hier trek logischerwijs uit mijn eerdere gedachten/
Welke denkfout maak ik mogelijk?
Welke andere perspectieven zijn er op deze kwesties?
Wat moet ik als ‘waar’ beschouwen om dit te kunnen denken?
Als ik dit vind, wat betekent dat dan voor andere situaties?
In hoofdstukken zoals Wat je doet als je denkt, Hoe je je denken verheldert, versterkt en uitdaagt, hoe je de gereedschappen toepast op eigen vragen en waarom je je zelfonderzoek níét doet ondersteunt Elke Wiss de lezer met dat eigen onderzoek van het denken. Eenvoudig uitgedrukt: waarom denk ik dit en wat weet ik eigenlijk van wat ik denk en hoe kan ik daar anders tegenaan gaan kijken.
Onderzoek van je denken heeft dan alles te maken met leren waarnemen van je denken en de kunde om daar vanaf een zekere afstand naar te kijken. Los van de vraag wie er dan eigenlijk denkt, is er ook de vraag wat er gedacht wordt? Ons denken heeft dan ook te maken met bepaalde vooroordelen, patronen en aannames. Goed om dat dan op afstand te onderzoeken. In die zin is dit boek echt een werkboek geworden. Met zelfs deze beloften:
Na het lezen van dit boek kun je:
- je eigen vooronderstellingen en denkfouten herkennen
- van piekeren overschakelen naar productief denken
- helderder, eerlijker en preciezer denken - en het ook uitleggen
Ron van Es
Koop het boek hier
