Markus Gabriel
Goed doen, hoe ethisch kapitalisme de democratie kan redden
Goed doen
In Goed doen trekt Markus Gabriel meteen van leer: democratieën wankelen, ongelijkheid groeit, technologie ontwricht en het klimaat kraakt. De belofte van de moderniteit – vooruitgang via wetenschap en markt – blijkt geen vanzelfsprekend succesverhaal meer. ‘Om ons’, schrijft hij, ‘tegen deze bedreigingen te wapenen, hebben we een positieve visie nodig.’ Zijn centrale stelling is even simpel als ambitieus: we hoeven het kapitalisme niet af te schaffen, maar moeten het heruitvinden als ethisch systeem.
Dat klinkt bijna verdacht optimistisch. Maar Markus Gabriel onderbouwt het met een fundamentele overtuiging: moraal is geen kwestie van smaak of cultuur, maar bestaat uit ‘morele feiten’ – principes zoals rechtvaardigheid en solidariteit die overal gelden, maar contextueel toegepast moeten worden. Die andere context zijn de ‘concrete handelingen. Als individuen, lokale collectieven, instituties en uiteindelijk als samenleving moeten we er steeds ter plekke, daar waar we invloed kunnen uitoefenen, samen aan werken om het ethisch juiste te vinden en te verwerkelijken.’
In die zin lijkt de oproep van Markus Gabriel op het boek van Kees Klomp ‘Ecoliberalisme, een nieuw verhaal over betekenisvol samen’ dat ik eerder met hem besprak en het boek van Thijs Lijster ‘Wat we gemeen hebben, een filosofie van de meenten’.
Ethiek
Het ethisch handelen zoals Markus Gabriel duidt is geen cosmetische variant met wat purpose-saus eroverheen, maar een fundamentele heroriëntatie. Bedrijven moeten niet alleen winst maken, maar waarde creëren in morele zin: problemen oplossen, duurzaamheid bevorderen en menselijke bloei ondersteunen. Zijn redenering is scherp, bedrijven die dat niet doen, zijn op lange termijn economisch minder succesvol. Moreel handelen is dus geen rem, maar een strategisch voordeel. Dat is een interessante draai. Markus Gabriel probeert de klassieke tegenstelling tussen moraal en markt te ontmantelen. Hij zegt eigenlijk: de markt werkt beter als ze moreel is.
Maar in mijn dagen als partner van de organisatie Purpose Day heb ik best veel - en ook grote - bedrijven dit zien verkondigen op onze podia, maar mijn teleurstelling na een aantal jaren was ook dan weer groot. Om maar een Unilever met de charismatische Paul Polman te noemen. Onder de indruk van zijn boek over zijn tijd als voorzitter van het bestuur en leidsman binnen Unilever, Netto Positief, nodigden we hem natuurlijk uit om zijn verhaal te komen vertellen.
In een artikel in MT/Sprout vertelt Jeroen Veldman, hoogleraar corporate governance aan de Nyenrode Business Universiteit: ‘Een nieuwe Polman? Een ceo die stelselmatig salarisverhogingen weigert, omdat hij zijn baan ook wel ‘voor niks’ zou willen doen, en zijn bedrijf de ‘grootste ngo ter wereld’ noemt? Destijds vielen die statements al niet bepaald in goede aarde, vooral intern. Veldman: ‘En in het huidige klimaat is het zeer onwaarschijnlijk dat een ceo zulke uitspraken zal willen doen.’
Welwillend, en zelfs wereldbestormend met zijn ideeën binnen Unilever, maar eenmaal weer buiten blijkt Unilever heel snel te zijn teruggekeerd bij al het oude: aandeelhouderswaarde creëren.
Goed doen
Grappig genoeg kwam na Paul Polman op datzelfde Purpose Day de directeur Michel Driessen van Verstegen het podium op. Ik had veel moeite gedaan hem uit te nodigen. Michel is een bescheiden man die zich helemaal niet op zo’n podium voor een volle zaal zag, maar ik wist dat hij een heel bijzonder verhaal te vertellen heeft. Luister maar eens naar een podcast die we eerder met hem maakten. Hier spreekt iemand die begrijpt hoe je als ceo ethisch moet en kunt handelen, in alles, in de hele keten van je bedrijf. Dit verhaal, heel simpel vertelt, zonder poespas, werd hét verhaal op Purpose Day.
In het boek Goed doen pleit Markus Gabriel voor een nieuwe weg, een weg die leidt naar een ethisch kapitalisme waarin financiële winst hand in hand gaan met moreel positieve waarden. ‘Zo kunnen we onze aarde, ons welzijn en ook onze liberale, democratische staat veiligstellen.' Maar, stel ik dan hier, die nieuwe weg is helemaal niet nieuw, sterker nog, het is een oude weg naar het besef van verantwoordelijkheid, menselijkheid en een leiderschap dat dienend is.
Ron van Es
Over het kopen van boeken die ik lees
Sinds kort heb ik een samenwerking met het platform Amy & Eva waar je dezelfde boeken kunt kopen die je overal in Nederland aantreft. We hebben hier namelijk het systeem van de vaste boekenprijs. Dit platform echter geeft je de gelegenheid om tot 12% van die vaste prijs te doneren aan een goed doel. Met Amy & Eva heb ik afgesproken dat het goede doel van de Betekenis Boeken Club de stichting Voorlees Express is.
