Jan Rotmans
Kanteltijd - op weg naar een betere wereld
Kanteltijd
In het nieuwe boek van Jan Rotmans schrijft hij in het eerste deel - 'Mijn verhaal' - openhartig en intiem over de nieuwe fase waarin hij terecht is gekomen. Het is de fase van ziek-zijn, kanker, en ook ouder worden. Hier is de wetenschapper en schrijver die nu terugkijkt. Hij heeft een hele reis achter de rug met worstelingen, strijd om gezien te worden - ‘Mijn hele rug zit vol met littekens (overdrachtelijk gesproken) van de weerstand die ik heb ondervonden’ - en de stevige dilemma’s waar hij mee werd geconfronteerd. Natuurlijk het fietsongeluk dat hem bijna fataal werd, en nu die kanker waar hij aan behandeld wordt. Wat doet dat met een mens, vraag je je af als je hem leest?
Bij Jan Rotmans heeft dat de innerlijke weg geopend. Niet alleen maar strijd. ‘Er is een soort innerlijke rust voor in de plaats gekomen, en die rust geeft mij kracht en hoop.’
De huidige fase betekent ook dat zijn boek anders is. Niet alleen doordat zijn motto nu ‘vaker reis ik met de stroom mee en gebruik ik die stroom ook om samen met anderen verder te komen’ geworden is, maar het maakt de opzet van zijn boek ook anders. In de hoofdstukken ‘De bovenstroom’ en de ‘Onderstroom’ gaat het natuurlijk over hoe deze tijd, de kanteltijd, gezien kan worden, en soms ongezien toch zijn werk doet.
‘In de bovenstroom zien we tien hardnekkige problemen die onvoldoende worden aangepakt door de overheid en de markt. Visie, daadkracht en leiderschap ontbreken in de bovenstroom. De oplossingen voor deze problemen zien we wel in de onderstroom, waar tal van mooie initiatieven bijdragen aan systeemveranderingen die de toekomst gaan bepalen.’ In het boek volgen dan vele, en vele voorbeelden, genoeg om je hart op te halen en de hoop niet te verliezen.
Maar in de hoofdstukken ‘De binnenstroom’ en de ‘Toekomstdroom’ lezen we meer over de mens Jan Rotmans, die getekend door de tijd ook zijn persoonlijke zoektocht toelicht. Een zoektocht die spirituele kanten heeft gekregen. ‘...hoe zet ik mijn spirituele ervaringen nu in voor een breder publiek?’
Het is de totale mens, of in ieder geval het aanspreken daarvan, dat maakt dat het hoofdstuk ‘Toekomstdroom’ zo inspirerend werkt in dit boek. Het maakt ook dat je als lezer je bewondering ervaart voor Jan Rotmans. Niet alleen het benoemen dat we in deze kanteltijd echt een andere keuze moeten maken, zelfs in een fase van zijn ziek-zijn, maar dan ook dat idee stevig uitwerken. Zo ontstaat, in samenwerking met landschapsarchitect en en stedenbouwkundige Gijs van den Boomen en het team van KuiperCompagnons in Rotterdam het ‘Kompas voor een nieuw Nederland’.
Het kompas bestaat uit een aantal uitgangspunten:
- een balans tussen mens en omgeving
- groen en blauw als drager van de ruimtelijke ontwikkeling
- natuurinclusief ontwikkelen, mét de natuur en niet tégen de natuur
- projecties voor temperatuur - en zeespiegeling over honderd jaar
Deze uitgangspunten tezamen met de vele illustraties maakt dat de toekomstdroom van Jan Rotmans ook een maakbare verbeelding is. Ook al durft hij die droom ook neer te zetten voor de komende honderd jaar; een periode die wij als lezers niet meer zelf zullen meemaken. Maar je kent het effect van de kathedralenbouwers wel, mensen die mee bouwden aan een idee, een geloof, een ideaal en dat voor de komende generaties.
Zelf schrijft hij aan het eind van dit opwindende hoofdstuk: ‘Laat dit wenkend perspectief anderen inspireren om bewust bezig te zijn met de toekomst van de wereld en ons land. Te lang is de verbeelding weg geweest, het wordt tijd dat de verbeelding aan de macht komt.’
Tot slot is dan nog het korte maar prachtige hoofdstuk ‘Mijn inzichten’, en wie wil niet de inzichten van deze wijze mens meenemen? Ja, aanpakken, omgaan met weerstand, rust zoeken, goed voor jezelf zorgen, maar ook deze: ‘Liefde als kracht’.
‘Lief en aardig zijn in deze harde, egocentrische, machtswellustige tijd, dat klinkt bepaald niet stoer en krachtig. Toch is het dat juist wel, want uiteindelijk zijn dit krachtige tegenkrachten in duistere tijden.’ Om dan zelf de woorden van de dichteres Henriette Roland Holst aan te halen, meer dan honderd jaar geleden geschreven in een even woelige, moeizame en gewelddadige tijd:
De zachte krachten zullen zeker winnen
in 't eind - dit hoor ik als een innig fluistren
in mij: zo 't zweeg zou alle licht verduistren
alle warmte zou verstarren van binnen.
De machten die de liefde nog omkluistren
zal zij, allengs voortschrijdend, overwinnen,
dan kan de grote zaligheid beginnen
die w'als onze harten aandachtig luistren
in alle tederheden ruisen horen
als in kleine schelpen de grote zee.
Liefde is de zin van 't leven der planeten,
en mense' en diere'. Er is niets wat kan storen
't stijgen tot haar. Dit is het zeekre weten:
naar volmaakte Liefde stijgt alles mee.
Ron van Es, founder Betekenis Boeken Club
Over het kopen van boeken die ik lees
Sinds kort heb ik een samenwerking met het platform Amy & Eva waar je dezelfde boeken kunt kopen die je overal in Nederland aantreft. We hebben hier namelijk het systeem van de vaste boekenprijs. Dit platform echter geeft je de gelegenheid om tot 12% van die vaste prijs te doneren aan een goed doel. Met Amy & Eva heb ik afgesproken dat het goede doel van de Betekenis Boeken Club de stichting Voorlees Express is.