Dan Brown

Het ultieme geheim

Uitgeverij Luitingh-Sijthoff

Het ultieme geheim

Dan Brown doet een Dan Brown: er is weer een geheim dat publiek gemaakt kan worden, maar dat gaat zomaar niet. Er is veel conflict en er vallen hier en daar doden. Dit keer gaat het om een boek met een opzienbarende ontdekking versus een organisatie die linken heeft met de CIA. Het verhaal speelt zich af in Praag, een prima locatie voor stegen, geheime deuren, aloude mystieke verhalen en symbolen. En let op: Dan Brown schrijft het verhaal  heel vaardig. 

De premisse van dit boek is dit keer dus een wetenschappelijk werk dat gevestigde geloofsovertuigingen en wereldbeelden kan doen laten wankelen. Is de realiteit wel de realiteit? Of zoals de wetenschapper Katherine Solomon tijdens een taxirit, en op de vlucht, op de achterbank aan Robert Langdon vertelt: ‘Als we weten dat ons individuele bewustzijn van buiten onze hersenen komt, zoals noëtisch onderzoek heeft aangetoond dan wijst volgens mij alles erop dat het bewustzijn op het moment van de dood het lichaam verlaat en terugkeert naar het geheel.’

Opvallend, in het Amerikaanse televisieprogramma Good Morning America vertelde Dan Brown eerder over zijn ontdekkingsreis over het onbewuste, leven na de dood ervaringen en meer. Opvallend omdat het lijkt alsof dit allemaal onlangs is ontdekt. Niets is natuurlijk minder waar.

Bewustzijn

In Het ultieme geheim werkt Katherine Solomon aan een revolutionair onderzoeksproject over bewustzijn. Ze ontdekt aanwijzingen dat gedachten, emoties en intenties niet louter chemische reacties in het brein zijn, maar iets dat zich buiten het individu lijkt voort te zetten;  een collectief veld van bewustzijn. Maar wat als die informatie naar buiten komt? Wat als gelovigen inzien dat het idee van een persoonlijke God niet bestaat. Wat als wetenschappelijke instituten in verlegenheid worden gebracht door deze ontdekking in de neurowetenschap. En hoe reageren politieke machten die nu nog controle uitoefenen over burgers, wanneer zij die troef niet meer in handen hebben omdat burgers zullen beseffen dat de mensheid zichzelf als één bewust systeem kan zien. 

‘Denk aan de diverse ongrijpbare staten van verlichting waar we zo naar verlangen,’ zei Katherine. ‘Een hoger bewustzijn, universele verbinding, onbegrensde liefde, een spiritueel ontwaken, geniale creativiteit. Ze lijken nu buiten ons bereik, producten van heel bijzondere geesten of zeldzame ervaringen. Dat is niet waar! We hebben allemaal dat vermogen, altijd. Er is alleen een chemische blokkade die ons ervan weerhoudt het te ervaren.’

Mysterie

Ik was een aantal jaar geleden aanwezig bij een debatmiddag in Rotterdam over het mysterie van bewustzijn. Ook  op die middag in Rotterdam, met Cyriel Pennartz, hoogleraar in de neurowetenschappen en Bernardo Kastrup, filosoof en als wetenschapper werkzaam geweest bij CERN, bleef het bewustzijn een mysterie. Of laat ik zeggen, beiden kwamen er samen met het publiek niet uit om tot een eensluidend antwoord te komen. 

Eerst maar even de tegenstelling tussen beide wetenschappers: waar Cyriel Pennartz uitgaat van het meetbare — wat kunnen we zien en begrijpen van ons bewustzijn via onze waarneming — vertelt Bernardo Kastrup dat we weliswaar de metingen hebben van een bewustzijn, maar dat hét bewustzijn voorbij die zichtbare metingen ligt. Ofwel, we meten, maar we weten niet wat we meten, want dat wat we meten, het kosmisch bewustzijn, bevindt zich daarbuiten. De metingen geven slechts een indicatie.

Dus waar Cyriel Pennartz uitgaat van een werkelijkheid die we kunnen zien en voelen en daar vervolgens een conclusie uit kunnen trekken, is Bernardo Kastrup overtuigd van iets dat buiten ons ligt en ons beïnvloedt. Het lijkt dus allemaal op het aloude verschil tussen het denken van Plato en dat van Aristoteles. Waar Plato kwam met zijn grot — we lijken als mensen tegen een achterwand aan te kijken in die grot waar we slechts de schaduwen zien van de werkelijkheid; alles dat zich buiten de grot afspeelt, vertelt Aristoteles dat we te maken hebben met de zichtbare natuur om ons heen.

Grotere werkelijkheid

Het lastige is natuurlijk, en dat bleek ook weer op deze middag in Rotterdam, dat verwijzing naar die grotere werkelijkheid, dat kosmisch bewustzijn, vooral een persoonlijke ervaring van ieder van ons is. En dan wordt alles dat we erover aan elkaar vertellen een soort grabbelton. Via middelen zoals psychedelica lijken we buiten onszelf te komen en ons gewaar te worden van iets ‘groters’. Of de verhalen van bijna-dood. De religieuze ontroering in een kerk. Of de logische gedachte dat het domweg onmogelijk kan zijn dat we hier op deze piepkleine planeet de enigen in dat enorme universum kunnen zijn.

Voor Cyriel Pennartz zijn deze verlangens vooral fantasie over verbondenheid, of op zijn hoogst de verbeelding dat we één zijn. Voor Bernardo Kastrup zijn ze het bewijs dat we voorbij de meetgegevens moeten kijken om dat grotere bewustzijn te erkennen. Ofwel, we zitten in een cockpit van een vliegtuig en we zien de gegevens op het dashboard, maar het bewustzijn is daarbuiten, verder weg. Inderdaad dus de grot van Plato en de rationaliteit van Aristoteles.

Cyriel Pennartz, de neuro-wetenschapper, stelt dan natuurlijk terecht de vraag: is dat verlangen een wanhopige poging er iets van te maken in je leven? Is het de fantasie over wereldvrede? Willen we zo graag meer zijn? Waar is het bewijs van het kosmisch bewustzijn? Overigens werd er door iemand uit het publiek een interessante vraag gesteld: wat denkt het kosmisch bewustzijn zelf?

In Het ultieme geheim is deze discussie over kosmisch bewustzijn geen geheim meer, maar is het de vraag of de wereld dat allemaal mag weten. Onder het hele verhaal ligt namelijk het dilemma dat waarheid nooit onschuldig is volgens Dan Brown. De waarde van kennis ligt niet in haar correctheid, maar in haar wijsheid — in de manier waarop ze gedeeld en begrepen wordt. Katherine’s innerlijke strijd is dus niet of ze gelijk heeft, maar of ze recht heeft om die waarheid te onthullen. Zal het manuscript van Katherine gered kunnen worden, zal het boek gepubliceerd worden? Daarvoor moet je wel eerst 765 pagina’s lezen. Ik kan er niets over zeggen hier.

Ron van Es

Koop het boek hier

Heb je tijd en zin om een online gesprek te volgen tussen Bernardo Kastrup en Mayim Bialik dan kan dat hier. Mayim Bialik is die actrice in de sitcom  ‘The Big Bang Theory’ maar is ook een neurowetenschapper. '

My podcast, “Mayim Bialik’s Breakdown” is your ticket to better well-being, a deeper understanding of your mental, physical and spiritual health, and the place where my partner Jonathan Cohen and I get real about the intersection of mind, body and spirit with a ton of amazing guests.'