Sabine Wassenberg & Kamel Essabane
Illustraties van Iris van der Veen
De vlucht van de vogels
Uitgeverij Samsara
De vlucht van de vogels
De ondertitel van dit prachtig vormgegeven boek - met de meest mooie illustraties van Iris van der Veen - luidt: Een filosofische hervertelling van het twaalfde-eeuwse soefi-gedicht ‘De samenspraak van de vogels’ van Farid ad-Din Attār.
In het eerste boek dat ik besprak voor de Betekenis Boeken Club, het boek van Kader Abdolah Wat je zoekt zoekt jou, een mystieke reis door het leven van de Perzische dichter Rumi las ik eerder over dit gedicht.
‘Op zijn zo kenmerkende reis waarin Rumi van jongen tot dichter wordt, ontmoet hij ook de mystieke dichter Attar. ‘Attar liep naar de kast, haalde twee van zijn gedichtenbundels eruit en gaf ze aan Djalal. ‘Voor jou. Lees ze en neem ze mee als je weggaat.’ Eén van die twee bundels heet ‘De samenspraak van de vogels’ en Kader Abdolah heeft dat opgenomen in zijn boek — het is prachtig!
De vogel Hodhod roept alle vogels uit het koninkrijk van de vogels bijeen. ‘We hebben een koning nodig, en we moeten op pad gaan om hem te zoeken.’ Alle vogels worden bij naam genoemd en aangemoedigd. ‘Zijn naam is Simorg en hij woont in een ontoegankelijke berg die Ghaf heet.’ Alle vogels begrijpen de urgentie om de koning te zoeken, maar dan beseffen ze ‘hoe lang en hoe lastig hun reis zou worden, en ondanks hun goede wil begonnen zij zich te verontschuldigen. En ze verlieten de plek van hun samenzijn.’ Toch blijft er een groep over die op reis gaat naar de berg Ghaf. Om die plek te bereiken moeten ze zeven valleien overvliegen — de zeven stadia van het soefisme. De vallei van hebzucht, de vallei van de liefde, de vallei van de kennis, de vallei van de onafhankelijkheid, de vallei van het geloof en tenslotte de vallei van verwondering en armoede. Een voor een vallen vogels uit op de reis, slechts dertig blijven over. Maar aangekomen bij de berg Ghaf is er geen spoor te vinden van Simorg. ‘Opeens begrepen ze wat er was gebeurd.’ Simorg, of Si-morg betekende letterlijk ‘de dertig vogels’, de vogels waren Simorg zelf. ‘Het geheim was niet buiten hen, ze waren zelf het geheim: je bent wat je zoekt.’
Nu hebben Sabine Wassenberg en Kamel Essabene het moedige plan opgevat om dit oude gedicht op te pakken en te herschrijven in een ‘verhaal en het verrijkt met nieuwe scènes en avontuurlijke momenten’. Ze voegden zelfs nieuwe hoofdpersonages toe aan de vogels, zoals Mus en Quetzal en stelden aan het eind van elk kort hoofdstuk ook een aantal (filosofische) vragen aan de lezer. Het boek is weliswaar zo bedoeld voor jonge lezers, maar ik verzeker je, ook oude lezers zoals ik genoten van het boek.
De schrijvers stellen over dit gedicht in een nieuw jasje: ‘De vlucht van de vogels lijkt misschien een sprookje, maar eigenlijk gaat het ook over ons: over hoe mensen zoeken naar betekenis, naar geluk, naar richting en naar een plek in de wereld.’
En zo gaan de vogels, onder leiding van Hop -een wijze vogel met een sierlijke kuif - op zoek naar Simoerg. Deze Simoerg zal ons leren hoe te leven. Probleem is echter dat geen enkele vogel weet hoe Simoerg eruit ziet. 'Hij kan ons alles leren, ons wijsheid schenken en onze ziel zuiveren.’
De vogel Hop is vol vuur over de reis die ondernomen kan worden, en weet nogal wat vogels te overtuigen met hem mee te vliegen. Niet alle vogels natuurlijk, er zijn er die liever blijven doen wat ze altijd deden, maar er zijn er genoeg die de reis langs de zeven valleien aanvangen.
De vallei van het zoeken, de vallei van de liefde, de vallei van het inzicht, de vallei van het loslaten, de vallei van de eenheid, de vallei van de verbijstering, de vallei van de uitwisseling om ten slotte aan te komen bij het paleis van de vogelkoning.
In elke vallei ervaren de vogels nieuwe avonturen, vragen, twijfels en vallen er vogels af die niet meer verder willen of kunnen. En bij elke vallei worden er ook vragen aan de lezer gesteld.
Is er iets waar je op kunt vertrouwen als je volledig in de war bent? Kunnen we het bestaan en het hele leven ooit bevatten? Als je deel uitmaakt van een groep, kun je dan nog jezelf zijn? Kun je gelukkig zijn zonder iets te bezitten? Kun je wijs worden door boeken te lezen? Is het verstandig om je hart te volgen?
Zo rijgen de valleien, de hoofdstukken zich aaneen, en wordt het verhaal van de vogels het verhaal van het zoeken, het proberen, het vinden van een betekenisvol bestaan. Hoe het afloopt? Dat moet jezelf maar lezen. Aan het eind van het boek staat:
‘Nu je het einde van dit verhaal hebt bereikt, heb ik je nog één ding te zeggen: Ga op zoek … De vogels hebben je de weg laten zien. Leer je vleugels kennen. En vlieg.’
Ron van Es
Over het kopen van boeken die ik lees
Sinds kort heb ik een samenwerking met het platform Amy & Eva waar je dezelfde boeken kunt kopen die je overal in Nederland aantreft. We hebben hier namelijk het systeem van de vaste boekenprijs. Dit platform echter geeft je de gelegenheid om tot 12% van die vaste prijs te doneren aan een goed doel. Met Amy & Eva heb ik afgesproken dat het goede doel van de Betekenis Boeken Club de stichting Voorlees Express is.
